Onder de straten van Oost-Polen gaat een wereld schuil die meer op een sprookje lijkt dan op de werkelijkheid. Het mysterieuze doolhof van gangen is een unieke attractie in het land en in heel Europa. Hoewel het om heel prozaïsche redenen is ontstaan, ziet het er vandaag de dag uit als een plek die gemaakt is om fantastische verhalen te vertellen. Het combineert een reisavontuur, lokale legendes en de authentieke geschiedenis van de stad.
De stad op de heuvel – zo wordt Chełm wel genoemd, een van de oudste steden in Oost-Polen, waarvan de geschiedenis al in de pre-Piast-tijd begon. Een bezoek hier is een ware traktatie voor liefhebbers van geschiedenis en verhalen die veel verder gaan dan de droge feiten uit de schoolboeken. Hoewel de stad een overvloed aan monumenten heeft die het stadsbeeld vormen, ligt de echte schat diep onder de grond verborgen.
De krijtondergrond van Chełm – wat kun je verwachten?
Dit is een attractie die uniek is in het hele land. De krijtondergrond van Chełm kent in Polen geen concurrentie, noch qua omvang, noch qua staat van behoud. Zelfs als we heel Europa onder de loep nemen, is het moeilijk om vergelijkbare objecten te vinden die toegankelijk zijn voor toeristen.
De ondergrondse gangen zijn ontstaan door de actieve winning van krijt sinds de middeleeuwen. Ze strekken zich voornamelijk uit onder het centrum van Chełm, hoewel ze op sommige plaatsen buiten dit gebied reiken. Ze bevinden zich op verschillende dieptes, op sommige plaatsen gaan ze zelfs 20 meter onder de grond, en vormen zo een meerlagig systeem van gangen en kamers. Dit alles vormt een mysterieus labyrint, dat een waar getuigenis is van de relatie tussen de mens en natuurlijke afzettingen.
Een mijn onder je eigen huis. Hoe is dit allemaal begonnen?
Niet voor niets wordt Chełm de “krijtstad” genoemd. Al in de 13e eeuw werd er gebruik gemaakt van de rijkdom aan deze grondstof, hoewel er toen nog nauwelijks sprake was van een goed georganiseerde mijn. De ondergrondse gangen werden door de inwoners van de stad zelf gegraven, die er een goede schuilplaats in zagen voor het geval van een vijandelijke aanval.
De inspanningen die in het graven van de kamers werden gestoken, moesten echter meer opleveren. Het gewonnen krijt was een waardevolle grondstof, die niet alleen in de bouw werd gebruikt. Het vond ook toepassing in de productie van verf, medicijnen en cosmetica, en door deze veelzijdigheid werd het een handelswaar waardoor de handel bloeide en de stad haar macht opbouwde.
Te veel is niet goed. Waarom werd er een einde gemaakt aan de spontane opgravingen?
Het krijt uit Chełm verwierf bekendheid en archiefdocumenten wijzen erop dat het zelfs in het koninklijke Krakau werd gebruikt. Geen wonder dat de inwoners geen reden zagen om de lucratieve winning te beëindigen. De gangen daalden steeds dieper af. Na verloop van tijd kwamen ze met elkaar in verbinding en vormden ze kamers van aanzienlijke omvang. Naar schatting ontstond er door deze activiteiten een labyrint met een lengte van 40 tot 60 km.
De mijngangen werden steeds groter. Omdat de ingangen zich in veel burgerkelders bevonden, werd de toegang tot de krijtkelder zelfs opgenomen in de inventarissen van de inwoners van Chełm uit de 17e en 18e eeuw. Maar aan alle goede tijden komt een einde. In de 19e eeuw verboden de stadsautoriteiten officieel de winning van krijt. Het bleek dat de talrijke tunnels, die op nogal chaotische wijze waren aangelegd, een gevaar voor de veiligheid vormden. Het risico bestond dat de stad onder haar eigen gewicht zou instorten.
Hoe ziet een bezoek aan de ondergrondse wereld er vandaag de dag uit?
In de 20e eeuw werd de ondergrondse wereld geïnventariseerd, beveiligd en gedeeltelijk opengesteld voor toeristen. De huidige route kreeg zijn definitieve vorm in 1985, en tijdens de rondleiding staat ons een wandeling van ongeveer twee kilometer te wachten, die minder dan een uur duurt.
Het bezoek biedt een overvloed aan archeologische, geologische en historische tentoonstellingen. Hoewel we tijdens het doorkruisen van de intrigerende gangen niet buiten het uitgestippelde pad treden, is het goed om te weten dat de Chełmskie Podziemia Kredowe nog niet het laatste woord hebben gesproken. Tijdens bouw- en renovatiewerkzaamheden worden nog steeds voorheen onbekende ondergrondse ruimtes ontdekt. Wie weet, misschien is er ooit een kans om ze met toeristische ogen te bekijken?
De mysterieuze beschermer van de stad. Wie is Bieluch?
Dit bijzondere witte doolhof vraagt erom dat de bekendste legende wordt verteld. Temeer omdat in het bezoekprogramma een ontmoeting met de geest Bieluch is opgenomen. Sommigen beweren dat je hem je diepste dromen kunt toefluisteren. Als de geest een goed mens ruikt, zal de wens uitkomen.
Dit is echter geen figuur die lijkt op de “typische” geesten die in paleizen en kastelen wonen. In de Chełmskie Podziemia Kredowe hebben we te maken met de geest van een beer, die jarenlang de stad zou hebben beschermd tegen vijandelijke aanvallen en plunderingen. Omdat hij vaak in een van de krijtgrotten verbleef, kreeg zijn vacht een witte kleur. Tot op de dag van vandaag wordt hij gezien als een vriendelijke geest, en niet als een gruwelijk spook.
