Begin 2024 verdween een onderzeeër genaamd Ran bij de Dotson-ijsplaat in West-Antarctica, kort nadat er een reeks onbekende structuren in het ijs onder de Antarctische Oceaan was ontdekt. Het autonome onderwatervoertuig van zes meter lang werd in 2022 ingezet door een internationaal team van wetenschappers van de International Thwaites Glacier Collaboration (ITGC). Hun doel was om de onderkant van deze ongerepte ijsplaat te verkennen, een gebied dat nog nooit door een mens was gezien. De exacte oorzaak van de verdwijning is nog altijd onduidelijk.
“Het is een beetje alsof je de achterkant van de maan ziet,” vertelt Anna Wåhlin, hoofdauteur van de studie en professor oceanografie aan de Universiteit van Göteborg. Voorheen gebruikten wetenschappers satellieten en ijskernen om deze plaat te onderzoeken. Ran bood hen voor het eerst de mogelijkheid om te navigeren in de verborgen zone van de oceaan die zich tussen de zeebodem en het ijs bevindt. De onderzeeër maakte hogeresolutiekaarten van de onderkant van het ijs, waarop structuren te zien waren die nooit eerder waren waargenomen.
Ran legde meer dan 16 kilometer af, diep in de holte onder de ijsplaat. Uitgerust met een geavanceerde sonar produceerde het voertuig gedetailleerde kaarten van de onderkant van het ijs. De structuren die door de sensoren werden ontdekt, vertoonden vreemde fysieke kenmerken in de vorm van tranen, ijsplateaus en complexe erosiepatronen die de wetenschappers niet hadden verwacht. Wåhlin stelt zelfs dat deze vondsten aantonen dat de huidige modellen voor het smelten van ijs niet kunnen verklaren wat ze hebben aangetroffen.
Cruciaal voor het begrijpen van landijs
Het doel van het ITGC-team was om Ran in te zetten voor het verzamelen van gegevens over de mechanica van het smeltende gletsjerijs in deze regio, met name in relatie tot onderzeese stromingen, en om de topografie onder het ijs in kaart te brengen.
De belangrijkste missie was om te begrijpen waarom het oostelijke deel van de Dotson-ijsplaat dikker is en langzamer smelt dan het westelijke deel. De verzamelde gegevens, die zijn gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Science, wijzen erop dat dit verschil kan worden toegeschreven aan de invloed van het Circumpolair Diep Water. Dit is een mengsel van water uit de Stille en Indische Oceaan dat de ijsbasis op de plaat op verschillende manieren beïnvloedt. Dit fenomeen kan een sleutelfactor zijn in de variërende smeltsnelheden: het warmere en turbulente water erodeert het westelijke deel sneller dan het oosten, dat die blootstelling niet heeft.
Het voertuig bracht ongeveer 130 vierkante kilometer ijs in kaart en ontdekte een complexere structuur dan wetenschappers in hun modellen hadden voorspeld. Volgens Wåhlin: “De kartering heeft ons veel nieuwe gegevens opgeleverd die we grondig moeten bestuderen. Het is duidelijk dat veel eerdere aannames over het smelten van de onderkant van gletsjers tekortschieten. De huidige modellen kunnen de complexe patronen die we zien simpelweg niet verklaren.”
De extreme omgeving verhindert realtime communicatie met Ran, waardoor het gebruik van gps of andere volgsystemen onmogelijk is. De missies van het voertuig duren van enkele uren tot meer dan een dag, wat de navigatie en gegevensverzameling bijzonder complex maakt. Ondanks de enorme uitdagingen van deze navigatieomstandigheden voltooide Ran veertien missies in 2022. Toen de werkzaamheden twee jaar later werden hervat, verdween het voertuig zonder een spoor achter te laten tijdens de allereerste missie. Het team weet niet waarom Ran is verdwenen en kan daar enkel naar gissen.
Mogelijk is het voertuig vastgelopen, aangevallen door een biologische levensvorm of was er sprake van een mechanisch defect. Wat echter vaststaat, is dat het voertuig niet op het geplande ontmoetingspunt verscheen en dat er geen enkel wrakstuk is gevonden. “Hoewel we waardevolle gegevens hebben verkregen, konden we niet alles bereiken wat we hadden gehoopt. De vooruitgang was mogelijk dankzij de unieke onderzeeër die Ran was,” aldus Wåhlin. “Dit onderzoek is noodzakelijk om de toekomst van de Antarctische ijskap te begrijpen, en we hopen Ran te kunnen vervangen om dit belangrijke werk voort te zetten.”
